Gamall haus


Skjöl vélhjólaklúbbs koma í ljós

Þegar Íþrótta- og tómstundaráð Reykjavíkur tæmdi húsið að Fríkirkjuvegi 11 við flutning, komu í ljós á háalofti mikið af eldri skjölum tengdum æskulýðsmálum í Reykjavík og voru þau afhent Borgarskjalsafni til varðveislu. Þar á meðal fundust skjöl frá Vélhjólaklúbbnum Eldingu sem er elsti vélhjólaklúbbur landsins. Meðal skjala í safninu eru fundargerðabók Vélhjólaklúbbsins Eldingar, frá 16. nóvember 1960 til 13. febrúar 1963 og gestabók frá 13. apríl 1972 til 10. apríl 1975.

Á vefsíðu Bifhjólasamtaka Íslands kemur fram að þótt mótorhjól hafi verið notuð á Íslandi í yfir 100 ár, þá hafi fyrsti mótorhjólaklúbburinn ekki stofnaður fyrr en 55 árum eftir að fyrsta hjólið kom til landsins. Árið 1945 voru skráð á landinu 127 hjól og þar af 42 í Reykjavík, en tíu árum seinna árið 1956 eru hjólin í Reykjavík orðin 60 talsins.

 

Diðrik Jónsson

Diðrik Jónsson á mótorhjóli sínu sem hann flutti til landsins á stríðsárunum notað frá Englandi með togaranum Tryggva gamla.

(ljósmynd: Svanhildur Bogadóttir úr einkasafni)

 

Möguleg ástæða þess að ekki var komin klúbbur fyrr gæti verið sú að meira var litið á vélhjólin sem fararskjóta og atvinnutæki heldur en leiktæki og afþreyingu en þess má geta að árið 1956 eru meðal skráðra eigenda vélhjóla Tóbakseinkasala ríkisins, Ríkisútvarpið, Rúgbrauðsgerðin, Landssíminn og Almennar tryggingar. Í nóvember 1960 er síðan stofnaður Vélhjólaklúbburinn Elding sem er eiginlegt upphaf hjólamenningar á Íslandi eins og við þekkjum í dag.

Heimild: Bifhjólasamtök Íslands: http://www.sniglar.is/hjolamenningin/49-hjolamenningin

 

Njáll Gunnlaugsson skrifaði árið 2004 Þá riðu hetjur um héruð, 100 ára sögu mótorhjólsins á Íslandi sem Pjaxi ehf gaf út en það rit er meðal annars fáanlegt hjá Bifhjólasamtökum Íslands (Sniglum).

Þá skrifaði Snædís Góa Guðmundsdóttir BA ritgerð í félagsfræði í júní 2010 undir heitinu ,,Ekkert lögmál er öllum þekkt": Hefðir og lífsstíll 1% mótorhjólamanna. Í ritgerð hennar kemur eftirfarandi fram:

"Bifhjólaklúbburinn Elding var stofnaður í nóvember árið 1960 af Jóni Pálssyni. Markmiðið með stofnun klúbbsins var að koma á föstum fundum fyrir liðsmenn þar sem fræðsla um umferðamál yrði komið á. Með þessu átti að koma skellinöðrustrákunum af götunni. Annað markmiðið var að fá viðeigandi æfingarsvæði fyrir æfingar á vélhjólum og einnig aðstöðu til viðgerða á þeim. Aðstaða klúbbsins var í golfskálanum í Litlu-Öskjuhlíð og var maður kallaður Siggi Palestína aðaldriffjöður klúbbsins. Hann kenndi akstur og fór með liðsmenn í ferðir. Meðlimir áttu ekki að mæta á skítugum eða á illa búnum hjólum á fundi eða í ferðir með Sigga sem gerði það að verkum að umskipti til hins betra urðu fljótt á bæði hjólum og eigendum þeirra. Meðlimir fengu einnig verðlaun fyrir góða mætingu, þeir máttu æfa á skellinöðrunum í aðstöðu á Reykjavíkurflugvelli (Njáll Gunnlaugsson, 2004). Klúbburinn Elding fór eftir ákveðnum lögum. Þar kom meðal annars fram að allir geta orðið meðlimir bæði strákar og stelpur frá 14 ára og eldri sem hafa áhuga á viðgerðum og notkun vélhjóla. Markmiðin voru meðal annars að koma á föstum fræðslu-og skemmtikvöldum fyrir meðlimi, fræðsla um umferðamál, fá æfingarsvæði og koma á æfingum. Gefa félögum færi á að gera við sín eigin hjól, efna til hæfnisprófa og ferðalaga. Umferðalögreglan í Reykjavík og Æskulýðsráð Reykjavíkur voru með einn ráðunaut hvor áfundum, þeir voru með í ráðum hvað varðar klúbbinn og gæta hagsmuna klúbbsins út á við. Klúbbstjórnin samanstóð af þremur mönnum og tveimur öðrum til vara, sem voru skipaðir af ráðunautum klúbbsins. Stjórnin og ráðanautar sömdu reglur um hæfnispróf umferðinni og aðra þætti sem viðkom starfi klúbbsins. Meðlimir mæti vel á fundi og æfingar klúbbsins og vernda heiður hans með góðri framkomu sérstaklega í umferðinni. (Njáll Gunnlaugsson, 2004).

Elding var vinsæll klúbbur og voru 207 skráðir félagar frá 1962. Hins vegar dró úr hjólaæðinu þegar meðlimir fengu aldur til að taka bílpróf. Nokkrir meðlimir héldu samt áfram."

(Heimild: Snædís Góa Guðmundsdóttir, 2010, bls. 44-45)

 

Úr nokkrum fyrstu fundargerðum félagsins:

16. nóv. 1960

Stofnfundur vélhjólaklúbbsins Eldingar var haldinn 16. nóvember 1960 í Golfskálanum í Öskjuhlíð, eins og segir í fundargerð, en frumkvæði fundarins áttu þeir séra Bragi Friðriksson, Sigurður Ágústsson lögregluþjónn og Jón Pálsson bókbandsmeistari. Fimmtán félagar skráðu sig í félagið á fundinum og í stjórn voru kosnir, Simon Kjærnested formaður, Sigurður Rafnsson ritari, Sigurður Birkis gjaldkeri og Helgi Vilhjálmsson meðstjórnandi.

19. nóv. 1960:

"Þá talaði Sig. Ágústsson og myntist hann á m.a. nauðsin þess að taka upp fræðslu í umferðarreglum. Ákveðið var að sú fræðsla fari fram á hverjum miðvikud. fram til jóla, en eftir jól mun hann útskýra fyrir félögum starfsemi og eiginleika mótorsinns í vélhjólum. Ennfremur myntist hann á að nauðsinilegt væri að hefja undirbúning að brautarferð í Rauðhólum, og var ákveðið að stjórnin færi emð honum þangað inneftir til athugunar n.k. mánudag 21 þm."

26. nóv. 1960:

"Ákveðið var að sýna kvikmynd á næsta samkomukvöldi og ennfremur að meðlimir færu á hjólum sínum upp í Rauðhóla n.k. sunnd. k 9.30 ef veður leyfði. Þá var og rætt um að fá æfingasvæði hér innanbæjar og var einna helst rætt um stað suður á flugvelli. "

12. apríl 1961:

"Einnig sagði hann (Jón P) að barnavinnafélagið Sumargjöf hefði tekið fyrir á fundi nýlega að félagar Elingar síndu hæfni sína á sumardeginum fyrsta og sagði hann að ekki yrði gerður mismunur á gömlum og nýjum vélhjólum í þessari skrúðfylkingu. ... Hann ræddi einnig um skrúðfylkinguna og var ákveðið að æfingar myndu hefjast n.k. föstud. kl. 8 e.h. á því að keyra í Zik-Zak og slöngu. Farið verður upp í Rauðhóla n.k. sunnudag kl 9 f.h."

3. maí 1961:

"Formaður setti fund kl. 9.45 að viðstöddum tveim blaðamönnum frá Alþýðublaðinu. Ritari las upp fundargerð síðasta fundar með miklum erfiðleikum vegna hve illa hann skrifar. ... Sig. Ág. tók til máls og var hann ánægður yfir hve vel væri mætt upp að Rauðhólum og meira að segja hefði einn mætt á reiðhjóli. Einnig ræddi hann um kosti hjálma en það hefði borið á gómana vegna slyss sem einn af félagsmönnum hefði orðið fyrir en sá var með hjálm. Að endingu ræddi hann um margt í samband við öryggi hjóla t.d. um handbremsur og ljós og sagði hann að það væri bannað að vera pedalalaus. Farið verður upp að Rauðhólum n.k. sunnudag kl. 9 sagði hann að lokum. Sýðan voru frjálsar umræður um ýmsan útbúnað á hjólum vegna öryggis. Einnig voru frjálsar umræður um hjálma. Jón P. tók til máls og sagði okkur endilega að halda áfram að ræða um hjálma og annað slýkt. Enn einusinni kvati hann fundarmenn til að vera til fyrirmyndar í umferðinni. ... Sýðan voru frjálsar umræður um að selja Coca Cola með hagnaði á fundum. Jón P sagði að varlega þyrfti að fara á stað með svona fyrirtæki. Var sýðan samþykt að byrja með 2. kassa á næsta fundi. Þetta var skemtilegast fundur sem haldin hefur verið vegna ákafa manna og var dálítill æsingur í sumum, ekki voru brotnir neinir stólar né borði. "

Frásögn Alþýðublaðsins af fundnum 3. maí 1961.

 

Elding gestabók

Gestabók Vélhjólaklúbbsins Eldingar.

 

Vélhjólaklúbburinn Elding Reykjavík: Merki klúbbsins á fyrstu fundargerðarbók félagsins.

Merki Vélhjólaklúbbsins Eldingar í Reykjavík á fyrstu fundargerðarbók félagsins

 

elding sida

Ein fundargerð úr bókinni.

 

Vélhjólaklúbburinn Elding, 1961 - frá æfingu.

Félagar úr Eldingu æfa fáka sína á Reykjavíkurflugvelli.

Ljósmynd: Gunnar Rúnar Ólafsson fyrir Æskulýðsráð Reykjavíkur (Ljósmyndasafn Reykjavíkur)   

 

Höf: Svanhildur Bogadóttir

Share

Til baka...